عصر کنوني را عصر ارتباطات ، عصر انفجار اطلاعات ، عصر فراصنعتي ، عصر دانش و غيره ناميده اند. در اين عصر ، قافله دانش و فناوري با سرعتي باورناپذير و شگفت انگيز پيش مي رود و اگر جوامع بخواهند همپاي اين قافله راه بسپارند بايستي حرکت کنند و سنتي خويش را کنار گذاشته و آهنگي تند و سريع براي گام برداشتن اختيار کنند؛ که اگر جز اين باشد از قافله باز مي مانند و اين به مفهوم گسستن حلقه ارتباط ايشان با ديگر جوامع و انزواست. در اين چرخه تحولات و پيشرفت فناوري ، آنچه بيش از همه جوامع بشري را تحت تاثير قرار داده ، ظهور فناوري ارتباطات و اطلاعات (( ICT(Information & Communication Technology) است.اين فناوري نظريه مک لوهان را مبني بر کوچک شدن جهان و ايجاد دهکده جهاني محقق کرده و به گونه اي باورنکردني ، فاصله ها را از ميان برداشته و ارتباطات را بسيار سهل تر از پيش در سطح جهان برقرار ساخته است. همزمان با تغييرات سريع فنون و مهارتها و ظهور پديده هاي نوين در فناوري اطلاعات و تأثير آنها بر شيوه ها و روشهاي زيستن ، فرايند آموزش نيز که يکي از ارکان اساسي و بنيادين جوامع است متحول و دگرگون شده است. در عصر سقراط آموزش به روش استاد و شاگردي بود. مهارتها و فنون تنوع چنداني نداشت و روشهاي گوناگون آموزش ناشناخته بودند. در روش شاگرد و استادي ابزار خاصي براي ارزيابي فراگير (شاگرد) وجود نداشت و آموزش کاملاً به شرايط فراگير استاد و محيط بستگي داشت. منطق ارسطويي ، مکاشفه و ديالکتيک سقراطي مبناي مباحث بيشترمدارس بود.پس ازاين دوران ،آموزش به روشهاي معمول و متداول کنوني و با تدريس آموزگار در مکاني مشخص و با حضور بيش از يک يا دو شاگرد شکل گرفت. به تدريج با گسترده شدن جوامع و براي ايجاد امکان تعليم و تعلّم در مناطق دورافتاده و غيرقابل دسترس يا براي افرادي که به علل مختلف امکان حضور در جايي مشخص براي يادگيري را نداشتند « آموزش از راه دور » به وجود آمد. آموزش از راه دور سابقه اي بالنسبه طولاني دارد. تقريباً در اواسط دهه ١٨٠٠ ميلادي نخستين مدارس مکاتبه اي در اروپا به وجود آمد که از طريق پست به آموزش تندنويسي و زبانهاي خارجي مي پرداختند. اين شيوه آموزشي همپاي ديگر علوم و فناوريها پيشرفت کرده و هم اينک تا حد استفاده از انواع فناوريها و محصولاتي چون رايانه ، مخابرات و فناوريهاي شبکه سازي ديجيتال گسترش يافته و به آموزش الکترونيکي ( electronic Learning (e-Learning منجر شده است. آموزش الکترونيکي ، همچنان که از نامش برمي آيد : شامل همه آموزشهايي است که با استفاده از ابزارهاي الکترونيکي اعم از صوتي ، تصويري ، رايانه اي ، شبکه اي و غيره انجام مي شود. آموزش الکترونيکي پديده اي جديد و نو در دنياي امروز است که هنوز در بسياري از نقاط جهان ناشناخته است يا شناخت اندک و مبهمي از آن وجود دارد در صورتي که آموزش غيرحضوري يا آموزش از راه دور ، سالهاست که به لحاظ تحولات و تغييرات ساختار اجتماعي و فرهنگي جهان معاصر در عرصه آموزش و يادگيري وارد و نهادينه شده است. در حقيقت آموزش الکترونيکي يکي از شيوه هاي آموزش از راه دور است. بنابراين ابتدا به شناخت تاريخچه آموزش از راه دور يا آموزش غيرحضوري مي پردازيم. تاريخچه اين روش آموزشي نمايانگر اين واقعيت است که توسعه و تکامل فناوري آن به سهولت ميسر نشده و دستيابي به وضعيت فعلي ، مستلزم گذار از مسيرهاي تاريخي متفاوتي بوده است. همان طور که اشاره شد ، آموزش غيرحضوري در واقع با آموزش مکاتبه اي در اواسط دهه ١٨٠٠ ميلادي آغاز شده است. هم اکنون نيز در نقاط مختلف دنيا از جمله در ايران از اين شيوه آموزشي براي تحصيل و يادگيري استفاده مي شود .اما سابقه بهرهگيري از آموزش غيرحضوريِ مبتني بر فناوري ، به اوايل دهه ١٩٠٠ ميلادي بازمي گردد. ابزارهايي مانند اسلايد و تصاوير متحرک با توليد و توسعه وسايل سمعي بصري ، به عنوان ابزار کمک آموزشي به کلاسهاي درس راه يافت و ظهور صنعت تلويزيون نقطه عطفي در روند تکاملي آموزش از راه دور پديد آورد. به عبارت ديگر ،سبب شدکه نظريه پردا زان متخصصان آموزش ازفضاي سنتيِ آموزش مکاتبه اي خارج شده وبه موازات آن از تلويزيون براي آموزش استفاده کنند. علي رغم اينکه نتيجه مطالعات انجام شده در ١٩٥٦ در امريکا نشان مي داد که ميزان موفقيت دانش آموزاني که در کلاس درس از تلويزيون استفاده کرده اند و کساني که با دو روش مکاتبه اي و تلويزيوني آموزش ديده اند ، تفاوت چنداني نداشته است ، اما راه اندازي وتجربه چندبرنامه ابتکاري آموزش تلويزيوني در اوايل دهه شصت منجر به تأسيس ايستگاههاي جديد تلويزيون آموزشي و استفاده مدارس ازسيستم تلويزيون مداربسته در امرآموزش شد. تا سال ،١٩٧٢ در امريکا تعداد ايستگاههاي تلويزيوني براي آموزش به ٢٣٣ ايستگاه رسيد و دانشگاه هاي اوهايو، تگزاس و مريلند نخستين دانشگاههايي بودند که موفق شدند با راه اندازي يک شبکه تلويزيوني ، تمام دانشجويان را تحت پوشش قرار دهند. همچنين توجه بسياري از دانشگاههاي ديگر نيز به تأثير استفاده ازتلويزيون جلب شد. در دهه هاي اخير ، گستره فعاليت در زمينه آموزش و يادگيري نيز چون ديگر فعاليتهاي علمي ،فرهنگي، اقتصادي ، اجتماعي و غيره، ازتوسعه وپيشرفت سريع فناوري و ظهور پديده هايي چون ماهواره ، رايانه ، اينترنت و غيره متاثر و دگرگون شده است. پيدايش سيستمهاي پردازشِ داده(با نام فارسي رايانه) با سابقه اي بيش از سه دهه و توسعه صنعت نيمه هاديها ، سبب شده است که رايانه از انحصار سازمانهاومراکزخاص خارج و دربسياري ازعرصه هاي کاربردي اجتماعي و فردي وارد شود؛ به گونه اي که در دهه نود ، در بسياري از کشورهاي پيشرفته صنعتي ، حتي مدارس ابتدايي هم مجهز به امکانات رايانه اي متناسب شدند. اختراع و توسعه رايانه ، ايجاد شبکه هاي رايانه اي و پس از آن ظهور پديده اينترنت را در پي داشت. اينترنت که در ،١٩٦٩ در دوران جنگ سرد از درون شبکه معروف « آرپانت » پا گرفت ، بسيار سريع رشد کرد. هيچ کس گمان نمي کرد اين شبکه اطلاع رساني در سال ،٢٠٠٠ صاحب ١٨٠ ميليون کاربر باشد. سرعت و شتاب اين رشد به گونه اي بود که به حدود ٥٠٠ ميليون کاربر در سال ٢٠٠٣ بالغ گرديد. اين توسعه سريع فناوري اطلاع رساني به همراه عوامل ديگري چون تبديل جامعه صنعتي به جامعه اطلاعاتي ، تغييرات جمعيتي ، جهاني ترشدن فعاليتهاي حرفه اي ،گسترش نيروهاي بازار در محدوده آموزش و به عبارت ديگرتجاري شدن مقوله آموزش ، همه و همه، تاثيرات شگرف و چشمگيري در امرآموزش داشته اند. دنياي آموزش مبتني بر وب (Web Based Training )، دنياي جديدي است که با دوره هاي مکاتبه اي سالهاي گذشته تفاوت بسيار دارد و فرصت دوباره اي براي کساني که امکان دسترسي به آموزشهاي متعارف را نداشته يا در آنها موفق نبوده اند ، فراهم مي سازد. درابتداي امر ،هرچند کشورها ي اروپايي وآمريکايي با ديد وسيعتر و هشيارانه تري بااينترنت برخوردکردند وسرعت توسعه اينترنت دراين کشورها بسيار بيشتر از کشورهاي آسيايي بود ، اما بالاخره آسيا نيز در ١٩٩٩ با امکانات و توانايي هاي اينترنت بيشتر آشنا شد و در پي توسعه کاربردهاي آن برآمد. افزايش روزافزون فروش رايانه هاي شخصي ونيزتعدادکاربران اينترنت درآسيا مؤيد اين ادعاست.اکنون بهتراست که کمي هم به تاريخچه آموزش الکترونيک درايران بپردازيم. تاريخچه آموزش الکترونيکي در ايران به زمان بهره گيري از ابزارهاي کمک آموزشي سمعي بصري شامل نمايش اسلايد و فيلمهاي آموزشي در کلاس درس بازمي گردد. پس از آن ، تلويزيون به عنوان رسانه آموزشي مورد توجه قرار گرفت و تلويزيون آموزشي ملي ايران به طور رسمي به امر آموزش همگاني در سراسر کشور پرداخت. پس از ورود صنعت رايانه به ايران و رشد و نفوذ رايانه هاي شخصي در ميان اقشار مختلف فرهنگي اجتماعي ، فعاليت در زمينه آموزش مبتني بر رايانه نيز آغاز شد و بيش از ده سال است که در اين زمينه فعاليت مي شود و اين امر با توليد لوحهاي فشرده آموزشي آغاز شده است. در حال حاضر ، صدها شرکت در زمينه آموزش مبتني بر رايانه فعاليت مي کنند که کيفيت محصولات بيشتر آنها تقريباً در حد استانداردهاي جهاني است. برخي از توليدکنندگان در نمايشگاههاي بين المللي غرفه دارند و حتي فروش آنها در خارج از کشور بيش از داخل است. به علت مشکلات زيرساختي و اينترنتي در کشور ، هنوز اقدام جدي در مورد آموزش مبتني بر وب صورت نگرفته است. به طور کلي ، از نيمه دوم سال ١٣٨٠ به بعد ، رويکرد به اين مقوله جدي تر و فعاليتهاي عملياتي درزمينه آموزش اينترنتي و بهره گيري از پهناي باند مخابراتي براي ارائه دوره هاي آموزشي در گوشه و کنار کشور آغاز شده است. در اين زمينه ، جمعي از استادان و کارشناسان دانشگاههاي مختلف کشور در شهرهاي تهران ، اصفهان ، مشهد ، شيراز و ديگر شهرها گامهايي برداشته اند. شرکت مهندسی گیتی آذین اسپادانا نیز توانسته است تا نسخه شماره یک سامانه آموزش مجازی دکتر حسابی را با امکانات بسیار روانه بازار کند که در ادامه درباره مشخصات این سیستم خواهید خواند . تعريف آموزش الکترونيکي آموزش الکترونيکي مجموعه وسيعي از نرم افزارهاي کاربردي و روشهاي آموزشي شامل آموزش مبتني بر رايانه ، آموزش مبتني بر وب ، کلاسهاي درس مجازي وغيره است. آموزش الکترونيکي به کمک رايانه هاازطريق رسانه هاي الکترونيکي ،اينترنت ،وب ،شبکه هاي سازمان يافته مثل اکسترانت و اينترانت وپخش ماهواره اي ، ديسک و نوارهاي صوتي و DVD و CD-ROM ، بسترهاي چندرسانه اي مانند تصويري ارائه مي شود. در واقع ، آموزش الکترونيکي آموزش از راه دور بر مبناي فناوري است. به عبارت ديگر ، محتواي دوره آموزشي با استفاده از انتقال صدا ، تصويرومتن ارائه مي شودکه با بهره گيري ازارتباط دوسويه بين افراد فراگير و استاد يا بين فراگيران ، کيفيت ارائه دوره آموزشي به بالاترين سطح خود مي رسد. استفاده از تجهيزات و امکانات پيشرفته تر ، امکان ارائه اطلاعات و دانش را با کيفيت بهتر و بالاترفراهم مي سازد.مثلاً در کسب اطلاعات ازطريق وب ،هرچه پهناي باند ارسال داده ها بيشتر شود ، اطلاعات بيشتري دريافت مي شود. اين شيوه آموزشي را آموزش Online (برخط) نيز مي نامند که اساس آن ارسال متنها ، تصاوير ، گفتار آموزشي ، تمرينها ، امتحانها و نگهداري نتايج دوره آموزشي شامل نمرات و مطالب مهم آن است. براي تکميل اين نوع آموزش ، مي توان از تصاوير متحرک ، شبيه سازي ، امکانات صوتي تصويري و غيره استفاده کرد. آموزش الکترونيکي به صورت دوره هاي همزمان (Synchron) يا غيرهمزمان (Asynchron) ارائه مي کنند و به طور همزمان Log in مي شود. درآموزش همزمان همه کاربران به طور مستقيم با يکديگر در ارتباط اند. در حالي که درآموزش ناهمزمان ، ارتباط باتأخير برقرار مي شود مانند ارتباط با پست الکترونيکي. حرف e در واژه آموزش الکترونيکي e-Learningاز ديدگاه کاربران چنين تعبير مي شود.